هیئتهای مذهبی سالهاست محور تجمعات دینی و فرهنگی مردماند؛ اما پرسش مهم این است که چگونه میتوانند از یک *مراسم صرفاً عزاداری فراتر روند و به پایگاههایی تمدنساز تبدیل شوند؟ حجتالاسلام جنتیمحب، سخنران مراسم محرم هیئت عاشوراییان، در گفتوگویی مفصل، به این پرسشها پاسخ میدهد و از نقش زنان، چالشهای سبک زندگی و وظیفه رسانهی هیئت در ساخت آینده تمدنی میگوید.
عزاداری؛ آیین ثابت، افق متغیر
او ابتدای مصاحبه را با این نکته آغاز میکند که جریان عزاداری برای امام حسین(ع) همواره یک بخش مناسکی ثابت دارد، اما اگر افق تمدنی وارد این چارچوب شود، همهچیز در مراسمات صورت تازهای خواهد یافت.
عزاداری اباعبدالله یک بخش آیینی دارد که باید حفظ شود، اما اگر باور کنیم قیام حسین(ع) آغاز یک جنگ تمدنی بوده و پایان آن ظهور امام زمان است، آنگاه مدل نمادها، سیاهپوشی، سخنرانی، شعر و شعارها همه تغییر میکند. دیگر تنها روضه و سینهزنی نیست؛ اینها مبدأ یک حرکت میشوند. او تأکید میکند نگاه تاریخیِ صرف، ظرفیتهای تمدنی عاشورا را میکاهد؛ اما نگاه «آغاز یک حرکت» شاعر، مداح و سخنران را وارد مرحلهای تازه میکند.
زنان؛ از حاشیه به متن تمدن نوین
جنتیمحب یکی از مهمترین چالشها را نگاه فرعی و حاشیهای جامعه مذهبی نسبت به زنان میداندو خاطرنشان می کند: مشکل اصلی این است که نگاه ما به زن -چه آقایان و چه خانمها- یک نگاه طفیلی است، نه اصیل. اگر قرار باشد نقش تمدنی زنان جدی گرفته شود، باید زاویه دید مذهبیها تغییر کند؛ زن از حاشیه به اصل تبدیل شود.
او معتقد است همانطور که در جامعه نگاهها مردانه است، در هیئتها نیز زنان معمولاً در *حاشیه مراسم* دیده میشوند، در حالی که اگر قرار است تمدنی ساخته شود، باید حضور زنان «محور» باشد، نه «مکمل».
توصیه عملی به هیئتها؛ مسئولیت دادن به زنان، نه صرفاً دعوت کردن
در پاسخ به پرسشی درباره توصیه عملی هیئتها برای نقشآفرینی زنان، او میگوید: بهترین کار این است که برای زن نقش تعریف کنند یعنی هر خانمی که وارد مراسم میشود احساس کند مسئولیتی دارد. این مسئولیتدادن نیاز به بسترسازی دارد. هیئت باید فضایی بسازد که زنان احساس کنند میتوانند باری از دوش انقلاب و تمدن جدید بردارند. او تأکید میکند که «معماری تمدن» بدون حضور زن ممکن نیست و هیئتها باید مدل مشارکت زنان را مهندسی کنند، نه اینکه تنها پذیرای حضور احساسی آنان باشند.
او توضیح میدهد که اگر قرار است زن در هیئت نقش تمدنی ایفا کند، باید کل خانواده درگیر شود: «وقتی زن میآید هیئت، نمیتواند بچهاش را خانه بگذارد. باید زیرساختها طوری طراحی شود که بچهها هم نقش داشته باشند. اینطور زن تنها باربر نمیشود؛ فشار تقسیم میشود و تابآوری خانواده بالا میرود.»
نشانههای تمدن نوین اسلامی در زندگی روزمره
جنتیمحب سپس از تغییر سبک زندگی به عنوان اولین نشانه تمدنی سخن میگوید: اگر نگاه تمدنی شکل بگیرد، سبک زندگی مردم متفاوت میشود؛ از تربیت و اقتصاد گرفته تا فعالیتهای فرهنگی. در این مدل جدید، بدنه مذهبی باید همیشه در حالت «نیمخیز» باشد؛ یعنی آماده قیام. او توضیح میدهد که این نگاه در کوچکترین جزئیات زندگی اثر میگذارد از تربیت نسل آینده تا مدیریت خانه، خرید، تحصیل بچهها و حتی پختوپز.
عاشوراییان؛ عبور از احساس به سمت تربیت تمدنساز
او با تمجید از هیئت عاشوراییان میگوید: عاشوراییان توانسته از یک مجلس صرفاً احساسی عبور کند و به بستری برای تربیت انسان تمدنساز تبدیل شود. این ویژگی در چند شبی که آمدم، بسیار محسوس بود.
اما همزمان، هشدار میدهد: یک مقدار باید مراقب بود که بعد مناسکی کمرنگ نشود. آقای شهید همیشه تأکید داشتند که مراسم امامحسینی نباید تمامقد وارد فضای سیاسی–اجتماعی شود و بعد عزاداریاش کمرنگ گردد.
رسانه هیئت؛ سازنده «رویا» نه فقط پوششدهنده مراسم
در پاسخ به نقش رسانه، جنتیمحب مهمترین وظیفه رسانه هیئت را «خلق تصویر آینده تمدنی» میداند، نه فقط پخش گزارش؛ آقای شهید میفرمودند هنر یعنی روایت هنرمندانه، نه اینکه گروهی کار کنند و یک کلیپ گزارشی بسازند. ما الگوهای زن موفق زیاد داریم اما روایت نشدهاند. این کار از نان شب واجبتر است.
او با اشاره به مفهوم «رویای آمریکایی» میگوید: آمریکاییها همه چیزشان را به رویای آمریکایی وصل میکنند؛ آقا هم سالهاست از «ایران قوی» سخن گفتهاند. رسانه هیئت باید رویا بسازد؛ رویایی واقعی از آیندهتالاسلام جنتیمحب نشان میدهد که هیئت، تنها تجمعی برای عزاداری نیست ترسیم کند. این مهمترین مأموریت رسانه هیئت است.
گفتوگو با حجتالاسلام جنتیمحب نشان میدهد که هیئت، تنها تجمعی برای عزاداری نیست؛ اگر نگاه تمدنی وارد آن شود، میتواند به «کانون تربیت نیروهای آیندهساز» تبدیل گردد. از نگاه او، زنان در این مسیر محورند، خانواده باید واحد عملیاتی تمدن باشد، سبک زندگی باید تغییر کند، و رسانه هیئت باید آینده را تصویر کند—نه گذشته را صرفاً روایت.
