در حاشیه ویژهبرنامه «برای وطن بمان» در میدان بزرگمهر اصفهان، حاج محمد یزدخواستی، مداح برجسته، در گفت وگو با خبرنگار مجموعه فرهنگی عاشوراییان به بررسی ظرافتهای فنون مداحی، چالشهای سبکهای نو و نقش کلیدی «انتخاب شعر» در ایجاد ارتباط معنوی با مستمع پرداخت.
دشواری انتخاب شعر؛ از معنا تا احساس
یزدخواستی در بخشی از این گفتگو، به یکی از حساسترین مراحل کار یک مداح یعنی «انتخاب شعر» اشاره کرد. وی با بازگویی تجربهای شخصی از محبوبترین اشعار خود، گفت: «انتخاب شعر، سختترین و در عین حال لذتبخشترین بخش کار است. شعر محبوب من آن شعری است که بتواند همزمان هم غنای ادبی داشته باشد و هم مستقیماً به قلب مخاطب نفوذ کند. یک مداح نباید صرفاً به دنبال کلمات ساده باشد؛ بلکه باید به دنبال شعری باشد که بتواند با شخصیتهای کربلا پیوند برقرار کند و در عین حال، از نظر معنایی، عمیق و اثرگذار باشد.» او تأکید کرد که انتخاب اشتباه شعر، میتواند تمام تلاش یک مداح در اجرای ملودی را بیاثر کند.
چالشهای مداحی حماسی؛ نقدِ سبکهای جدید
وی در ادامه، به یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات روز در فضای مداحی، یعنی گسترش سبکهای حماسی پرداخت. یزدخواستی با اشاره به انتقادات وارد بر این روند، اظهار داشت: «اگرچه حماسه بخشی جداییناپذیر از فرهنگ عاشورایی است، اما باید مراقب بود که مداحی حماسی به سمت “سرودگونه شدن” یا “از دست رفتن روح سوگواری” سوق پیدا نکند. اشکال اصلی زمانی وارد است که هیجانِ حماسی، جایگزین “اشک و سوز” شود یا ملودیهای پرسرعت باعث شود مستمع نتواند بر عمق مصیبت تمرکز کند. مداحی حماسی باید “حماسه در عین سوگ” باشد، نه صرفاً یک نمایش هیجانی.»
توازن میان غنای شعر و تناسب ملودی
یزدخواستی با تأکید بر اهمیت “تناسب”، افزود: «بسیار حیاتی است که شعر و لحن اجرا، دقیقاً در شأن و مقام شخصیت مورد نظر باشد. استفاده از ملودیهای نامتناسب با مضمون شعر، از نظر هنری و معرفتی باعث ایجاد ناهماهنگی در ذهن مخاطب میشود. یک مداح باید بداند که هر ملودی، ظرفیت پذیرش نوع خاصی از شعر را دارد.» او در پاسخ به سوال شعر محبوب خود گفت: شعری از برادر بسیار ارزشمندم میلاد حبیبی در خصوص امام رضا علیهالسلام است که اگر توجه کرده باشید در موکب چایخانههای صحن امام رضا علیهالسلام منقوش شده است:
رسیدم تا حرم گویی کسی میگفت در گوشم
بیا ای خسته از دنیا که من باز است آغوشم
سلیمانا بیا بردار بار از شانهی موری
مرا باریست از غمها که سنگین است بر دوشم
کجا پیدا کنم دیگر شراب از این طهوراتر؟
بهشت اینجاست اینجایی که دارم چای مینوشم
بجز دامان تو دستانم از هر ثروتی خالیست
مکن ای شاه در تنهایی محشر فراموشم
اهمیت تخصص در مقتلخوانی و پیوند با قرآن
وی همچنین با اشاره به دشواریهای مقتلخوانی، تأکید کرد که این کار مستلزم تسلط بر تلفظ صحیح عبارات عربی است. وی همچنین از جایگاه والای مداحی که با تفسیر قرآن و احادیث پیوند خورده است، استقبال کرد و آن را راهگشای زندگی اجتماعی مستمعان دانست.
عشق به وطن در قالب مداحی
در بخش پایانی این گفتوگو، یزدخواستی با تمجید از تلاش مجموعه فرهنگی عاشوراییان در ترکیب مفاهیم مذهبی با حب الوطن، اظهار داشت: «بسیار دشوار و ارزشمند است که بتوان عشق به وطن را در یک جلسه عزاداری به شکلی شیرین برای مخاطب تبیین کرد. شعر پایانی مجموعه عاشوراییان از حمید رمی که با ملودی حماسی و مضامین مرتبط با میدان بزرگمهر اجرا شد، نمونهای موفق از این پیوند هنرمندانه بود.»
وی در نهایت افزود: «تبیین مسائل روز با زبان شعر، ابزاری قدرتمند است، اما این کار نیازمند توانمندی بالا در مداح است تا از بروز نتایج معکوس جلوگیری شود.»
